Zachować Pamięć. Historia i kultura dwóch narodów

Uczestniczymy w programie „Zachować pamięć. Historia i kultura dwóch narodów”

zachowac pamiecTo program edukacyjny, dzięki któremu młodzież z Polski i Izraela spotyka się, poznaje i uczy o historii i kulturze polskiej i żydowskiej. Projekt realizuje zobowiązania wynikające z umowy między Rządem RP a Rządem Izraela o współpracy kulturalnej, naukowej i oświatowej. Przygotowuje i wspiera nauczycieli do organizacji spotkań młodzieży z Polski i Izraela. Program „Zachować pamięć. Historia i kultura dwóch narodów” składa się z komponentów:

  • Bliżej siebie
  • Spotkania młodzieży polsko-izraelskiej
  • Serwis www.polska-izrael.edu.pl
  • Sieć koordynatorów regionalnych
  • Pamięć i edukacja - uczymy się od siebie o historii i kulturze polskiej i żydowskiej.

Spotkania uczniów naszej szkoły z kulturą żydowską rozpoczęły się od wizyty w naszej szkole Alona Goldmana, którego rodzina pochodzi z Pajęczna. Alon Goldman odwiedził naszą szkołę w kwietniu 2013 roku. Ta wizyta rozpoczęła cykl spotkań z kulturą żydowską, zbliżyła nas do codziennych spraw naszych rówieśników z Izraela. Koordynatorem programu w szkole jest wicedyrektor Bożena Szczerkowska.

Projekt przewiduje spotkania uczniów szkół polskich i izraelskich. Nasza szkoła nawiązała współpracę ze szkołą średnią z Ein Gedi w Izraelu. Pierwsze spotkanie zaplanowane zostało na 5 września 2014r.. Jednak uczniowie mieli sposobność już wcześniej skontaktować się dzięki listom, mailom i grupie - Pajeczno-Ein Gedi utworzonej na facebooku. W szkole trwają przygotowania do spotkania, planujemy multimedialną lekcję o historii naszego miasta, warsztaty artystyczne, naukę narodowych tańców. Chcemy tez upamiętnić nasze spotkanie z młodzieżą z Izraela poprzez wspólne posadzenie pamiątkowego drzewa – symbolu wspólnej historii, przyjaźni i nadziei na dobrą przyszłość naszych narodów.

A oto przegląd najważniejszych wydarzeń w życiu szkoły związanych z realizacją programu „Zachować pamięć. Historia i kultura dwóch narodów”

Kwiecień 2013r. Każdy ma imię - przywróćmy pamięć o Żydach z Pajęczna. Wizyta Alona Goldmana w pajęczańskim liceum

Szkoła dla młodego człowieka nie może być tylko miejscem nauki, równie ważni są ludzie spotykani po drodze. Dlatego jako nauczyciele i dyrekcja ZS w Pajęcznie otwieramy szkołę dla wielu osób o różnej historii, poglądach i doświadczeniach.

W dniu 11 kwietnia 2013r. gościem naszej szkoły był Alon Goldman – przewodniczący Gminy Żydów Częstochowian, bankowiec, menadżer, oficer armii izraelskiej, a co dla nas szczególnie istotne – czlowiek, którego rodzina mieszkała w Pajęcznie przed II wojną światową. Alon opowiedział uczniom Zespołu Szkół w Pajęcznie o losach swej rodziny , obejrzeliśmy stare fotografie rodzinne i piękne widoki współczesnego Izraela. Spotkanie było niezwykłą, żywą lekcją historii.

ag1

Matka Alona, Sara z domu Czarnylas urodziła się w Pajęcznie w 1918r. wraz z rodzicami przeprowadziła się do Częstochowy, tam poznała swego przyszlego męża Jerzego Goldmana, inżyniera. Już 4 września 1939r. Niemcy wkroczyli do Częstochowy, wokół narastała przemoc i terror. Jerzy z Sarą postanowili opuścić Częstochowę i uciekać na wschód, trafili do Lwowa, tam się pobrali. Dziadek Alona, wlasciciel fabryki szczotek, namawial syna , aby powrócił z żoną do domu, bo przecież wszystko jakoś się uloży… Jednak młodzi małżonkowie zdecydowali inaczej i to ocaliło im życie. Oboje przeszli szlak bojowy z armią generała Andersa. Swoje miejsce na ziemi znaleźli w Izraelu. Dożyli sędziwego wieku, co nie było dane ich krewnym , którzy pozostali w okupowanej Polsce. Żydzi mieszkający na okupowanej przez Niemców polskiej ziemi cierpieli z powodu terroru. W listopadzie 1940 roku Niemcy utworzyli w Pajęcznie getto w obrębie ulic(nazwy dzisiejsze): Kilińskiego, Ogrodowej, Kopernika i Częstochowskiej. Przed wojną Pajęczno liczyło 2600 mieszkańców, Żydzi stanowili 1/3 ludności. Starszyzna gminy żydowskiej została rozstrzelana już na początku wojny, pozostali zostali izolowani w getcie, do którego zwożono ludzi z okolic Pajęczna. W latach 1941-1943 przez pajęczańskie getto przeszło 30 tys. Żydów. W trakcie likwidacji getta ok.2 tys ludzi, którzy pozostali przy życiu, zgromadzono w kościele. Zostali zamknięci na 3 dni bez wody, jedzenia, świeżego powietrza… Jeżeli przeżyli – ich droga prowadziła do obozu śmierci. Rodzina Alona zginęła w Treblince – obozie zagłady, istniejącym w pamięci i symbolicznych głazach z nazwami miejscowości, z których przybywali ludzie skazani na śmierć…

Wykład Alona był niezwykle wzruszający, mieliśmy świadomość, że obcujemy z historią, która starła z powierzchni ziemi nie tylko ludzi, ale i pamiątki po nich. Sześć milionow Żydów, którzy zginęli podczas wojny, to sześć milionów nieistniejących grobów, zapomnianych imion, przerwanych pokoleń tysięcy rodzin. A przecież w naszym miasteczku nadal żyją ludzie, którzy pamiętają z dzieciństwa swych żydowskich sasiaów, kolegów ze szkoły. Tak narodziła się myśl byśmy, jako szkoła wsparli ideę Instystutu Yad Vashem „Każdy ma imię”, poprzez spisanie wspomnień osób pamiętających ten świat, którego już nie ma. Swoimi wspomnieniami podzielił się z młodzieżą pan Mieczyslaw Dłubak – emerytowany profesor i dyrektor szkoly. Wspominał rodziny żydowskie, które pamięta z dzieciństwa : Freitag, Rozenzweig, Liebermann, Koziwoda, a także krawca Weissa. W czasie wojny zanosił do getta jedzenie, bo tam panował głód. „Dzieliliśmy się, choć sami nie mieliśmy wiele” – wspomina. Opowieść pana Dłubaka wywołała wzruszenie słuchaczy, sam mówca też miał łzy w oczach. Młodzież doceniła i brawami podsumowała niezwykłą, autentyczną opowieść…

Wykład Alona mimo poważnej i smutnej tematyki, nie był przygnębiający, bo usłyszeliśmy o życiu wspólczesnych Żydów w Izraelu, który jest pięknym, dostatnim krajem. Jak powiedział nasz gość : „Brakuje nam tylko jednej rzeczy – pokoju”.

Na pamiątkę spotkania gość wpisał się do Kroniki Szkoły. Pamiątką i wskazówką, jak żyć niech będzie wiersz napisany przez żydowskiegochłopca w getcie w 1941r.

Jestem człowiekiem

Od jutra będę smutny, od jutra

Dzisiaj jednak będę szcześliwy

Do czego służy smutek, do czego?

Dlatego że wieje nieprzychylny wiatr?

Dlaczego mam się dzisiaj martwić o jutro?

Może jutro wszystko będzie dobrze.

Może jutro zabłyśnie już slońce.

I nie będzie żadnego powodu do smutku.

Od jutra będę smutny, od jutra.

Ale dzisiaj, dzisiaj będę szczęśliwy.

I powiem do każdego smutnego dnia

Od jutra będę smutny.

Dzisiaj nie.

Wrzesień 2013 – nawiązanie kontaktów ze szkołą w Ein Gedi w Izraelu;

Wrzesień 2013 - udział koordynatorów projektu w 5-cio dniowym seminarium organizowanym przez Ośrodek Rozwoju Edukacji . Temat: Bliżej siebie. Uczestnicząca w seminarium wicedyrektor szkoły Bożena Szczerkowska wraz z koordynatorką ze szkoły izraelskiej ustaliły szczególy spotkania.

Październik 2013 – powołanie zespołu nauczycieli i uczniów, którzy kontaktują się z uczniami w Ein Gedi oraz przygotowują spotkanie.

Listopad 2013 – założenie wspólnej grupy na facebooku, wymiana listów, kontakty elektroniczne młodzieży.

 

Styczeń 2014 - Wykład profesora J. Mizgalskiego na temat kultury i tradycji Żydów naszego regionu, czyli działania w ramach projektu „Zachować Pamięć. Historia i kultura dwóch narodów”

W dniu 17 stycznia 2014 r. gościliśmy w naszej szkole profesora Jerzego Mizgalskiego z Akademii Jana Długosza w Częstochowie. Profesor specjalizuje się w naukach społecznych, wśród jego zainteresowań króluje judaistyka, a zwłaszcza kultura i historia Żydów regionu częstochowskiego. Pan profesor wygłosił wykład dla zainteresowanych uczniów. Ciekawe informacje nt .kultury i języka Żydów przedstawiła także asystentka p. Profesora, dr M. Mizgalska, absolwentka studiów judaistycznych w Anglii.

spotkaniezprofS3

W spotkaniu uczestniczyła czterdziestoosobowa grupa uczniów, którzy przystąpili do projektu „Zachować Pamięć. Historia i kultura dwóch narodów”.Projekt polega na wzajemnych poznaniu się młodzieży z Polski i Izraela. Już we wrześniu 2014r. grupa uczniów z Ein Gedi będzie gościła w naszej szkole. Planowane jest całodzienne spotkanie, warsztaty integracyjne, zajęcia literacko-historyczne oraz artystyczne. Chcemy też wspólnie z gośćmi zatańczyć poloneza i być może poznać jakiś tradycyjny taniec żydowski. Być może ukoronowaniem spotkania będzie symboliczne posadzenie Drzewa Pamięci i Przyjaźni. Uczniowie pod kierunkiem nauczycieli języka angielskiego piszą listy do rówieśników ze szkoły w Ein Gedi w Izraelu. Koordynatorem projektu jest wicedyrektor Bożena Szczerkowska. Do przystąpienia do projektu zainspirował nas pan Alon Goldman, którego matka Sara Czarnylas, urodziła się przed wojną w Pajęcznie. Alon Goldman w kwietniu 2013 spotkał się z uczniami naszej szkoły, opowiadał o losach swej rodziny i zainteresował młodzież kulturą żydowską i życiem współczesnego Izraela. Osobą, która wspiera projekt i niejednokrotnie służy swą pomocą jest pan Krzysztof Straus – absolwent naszej szkoły, prawnik i człowiek zafascynowany historią lokalną a także kulturą żydowską. To właśnie p.K.Straus i p. Alon Goldman przekażą nasze listy w ręce uczniów z Ein Gedi. Poza tym zapraszamy do uczestniczenia w grupie na fb „Pajeczno-Ein Gedi” – znajdziecie tę grupę pod adresem:

www.facebook.com/groups/187285964788697/

kwiecień 2014 – wystawa fotografii „Izrael – wielokulturowość i życie codzienne”

W dniu 7 kwietnia 2014 gościliśmy na otwarciu wystawy "Izrael - wielokulturowość i życie codzienne" zorganizowanej przez Wydział Filologiczno-Historyczny Akademii Jana Długosza w Częstochowie. Na wystawę składały się zdjęcia przedstawiające migawki z izraelskich ulic, życie codzienne mieszkańców oraz zabytki Izraela. Autorami prac są Justyna Karoń, Jerzy Mizgalski, Krzysztof Straus, Przemysław Sznurkowski. Izrael to kraj o bardzo bogatej tradycji - wartej naszego poznania. Wystawa pozwala spojrzeć na ten niezwykły kraj bez uprzedzeń, a nawet stać się inspiracją do jego lepszego poznania. Udział młodzieży naszej szkole w otwarciu wystawy jest kolejnym elementem, który zbliża nas do wrześniowej wizyty gości z Izraela. Wcześniej mieliśmy możliwość zapoznać się z kulturą żydowską Pajęczna i okolic zaprezentowana podczas wykładu profesora Mizgalskiego w naszej szkole.

wystawa3

05.09.2014r. Spotkanie z młodzieżą z Ein Gedi w Izraelu w naszej szkole

Nowy rok szkolny rozpoczął się od wyjątkowego wydarzenia, po raz pierwszy gościliśmy w szkole młodzież ze szkoły w Ein Gedi w Izraelu, która wraz z opiekunami przybyła do Pajęczna 5 września 2014r. To pierwsze z cyklu spotkań, które nasza szkoła realizuje w ramach projektu „Zachować pamięć. Historia i kultura dwóch narodów”.;Koordynatorem projektu jest wicedyrektor Bożena Szczerkowska, do przygotowań tego spotkania włączyła się liczna grupa nauczycieli, a przede wszystkim uczniowie, którzy już w poprzednim roku szkolnym nawiązali kontakty e mailowe z rówieśnikami z Ein Gedi. Przygotowując się do spotkania młodzież uczestniczyła w wykładzie na temat kultury żydowskiej, zajęciach o Holocauście, jak również odwiedzili wystawę na temat życia współczesnego i historii Izraela.

Tak goście, jak i gospodarze, byli początkowo zestresowani tym spotkaniem. Pojawiały się pytania: jacy okażą się nasi rówieśnicy? czy uda nam się porozumieć i nawiązać kontakt?

Grupa ponad 30 Izraelczyków zawitała do naszej szkoły w piątek z samego rana. Wszyscy zgromadzili się w sali gimnastycznej, gdzie panidyrektor Iwona Stefanekpowitała gości. W imieniu Izraelczyków powitała nas nauczycielkapani Jehoudit Tamir. Powiedziała, ze po raz pierwszy odwiedza z uczniami polską szkołę i bardzo się cieszy, choć, tak jak pozostali goście, czuje lekką tremę! W imieniu gości przekazała naszej szkole okazały solny blok – prosto z Morza Martwego, bo w tamtym rejonie, w kibucu na Pustyni Judzkiej mieszkają nasi goście. Otrzymaliśmy też flagę tego regionu. Pani Tamir zaprezentowała fotografie i opowiedziała o miejscu gdzie mieszka – kibucu Ein Gedi położonym b.blisko Morza Martwego, które jak wiadomo słynie z niezwykłych i cudownych właściwości!

Spotkanie rozpoczęliśmy zajęciami o charakterze historycznym, najpierw obejrzeliśmy wspólnie animowany film na temat historii Polski, który wszystkich ogromnie zainteresował. Następnie odbyła się lekcja-prezentacja na temat pajęczańskich Żydów. Wszyscy uczniowie mogli też obejrzeć wystawę historycznych przedmiotów, wśród których był kieliszek z żydowską modlitwą, kieliszek chanukowy i wiele przedmiotów dziś już nieznanych: lampa karbidowa, menażka, manierka. Wystawa została wypożyczona szkole przez prywatnego kolekcjonera z Pajęczna. Dla młodzieży było to niepowtarzalna okazja, aby dotknąć tych unikatowych przedmiotów. Obecny na spotkaniu kolekcjoner chętnie udzielał potrzebnych wyjaśnień. Wystawa eksponatów historycznych została zorganizowana przez pana Krzysztofa Strausa, który wspiera nas w realizacji projektu „Zachować Pamięć”.

Historyczne tematy zostały ubarwione piosenką w klimacie dawnych żydowskich sztetli wykonaną przez Martynę Dubińską z klasy IIIA. Młodzież z Izraela dość niespodziewanie zaczęła klaskać do znanego im rytmu i melodii. Wkrótce wszyscy zgromadzeni klaskali i nucili…. Muzyka okazała się świetnym sposobem na budowanie poczucia wspólnoty! Wykonanie Martyny zostało bardzo gorąco i radośnie przyjęte.

Kolejnym etapem spotkania były zajęcia taneczne – podzielona na dwie polsko-izraelskie grupy młodzież uczyła się tańczyć Poloneza oraz tradycyjnego tańca izraelskiego. Poszło nieźle! Wszelkie lody zostały w tańcu przełamane. Na twarzach młodzieży widać było prawdziwą radość!

Po tańcach nadszedł czas na zaplanowane zajęcia artystyczne. Sześć grup polsko-izraelskich wykonywało plakaty na temat : MÓJ ŚWIAT. MOJE MARZENIA. Techniki plastyczne stosowane przez uczniów były bardzo różnorodne: malowanie, collage, grafika. Praca w grupach pozwoliła na swobodną konwersację w języku angielskim, trzeba przecież było omówić koncepcję i wybrać środki wyrazu. Po warsztatach plakaty zostały zaprezentowane – przedstawiciele grup przedstawiali swoje pomysły, oczywiście w języku angielskim. Okazało się, że marzenia młodzieży polskiej i izraelskiej są b. podobne, choć ich świat, ich kraje i codzienne życie przecież różnią się od siebie.

Pierwsze spotkanie z izraelską szkołą i ludźmi, których przodkowie często przez wiele wieków żyli w Polsce chcieliśmy uczcić posadzeniem Drzewka Pamięci i Przyjaźni. Miejsce dla Drzewka znalazło się w szkolnym eko-ogródku. Podczas ceremonii sadzenia drzewka odczytany został po polsku i po hebrajsku wiersz nieznanego chłopca z getta, a następnie uczennica klasy III E Wiktoria Jura przepięknie wyrecytowała po angielsku wiersz Wisławy Szymborskiej „Nic dwa razy”. Wreszcie rozbrzmiały melodie hymnów narodowych i słowa wyśpiewane najpierw przez młodzież z Izraela, potem przez uczniów z Pajęczna. To była bardzo podniosła i wzruszająca chwila.

Po wspólnych zajęciach młodzież posiliła się kanapkami, ciastami, owocami, które sponsorowała Rada Rodziców – serdecznie dziękujemy. Także większość materiałów plastycznych i dekoratorskich zakupiono z funduszy Rady Rodziców.

Nasze spotkanie nie trwało długo, zaledwie cztery godziny. Gdyby wystarczyło czasu moglibyśmy wspólnie wybrać się na spacer po pajęczańskich uliczkach, aby obejrzeć miejsca, gdzie znajdowały się: synagoga, kirkut, a w czasie wojny getto. Może uda nam się to za rok!

polskoizraelskiespot3

polskoizraelskiespot4

polskoizraelskiespot6

polskoizraelskiespot7

Nasza szkoła uczestniczy w projekcie„Zachować Pamięć. Historia i kultura dwóch narodów”. Udział w projekcie wiąże się z poznawaniem kultury żydowskiej, związków kulturowych, historycznych i społecznych między naszymi narodami, a także spotkaniami z młodzieżą z Izraela oraz przedstawicielami świata nauki i kultury. Obecnie gościmy w szkole wystawę„I dałem im miejsce i imię…„. Ekspozycja powstała między innymi na bazie materiałów przekazanych Akademii Jana Długosza w Częstochowie przez nowojorskie Muzeum Holocaustu. Tematem wystawy jest Holokaust, tworzą ją unikatowe fotografie z okresu drugiej wojny światowej, zgromadzone przez Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu (YV). Na wystawie przedstawiono też publikacje dotyczące zagłady Żydów z Częstochowy.

Inauguracja wystawy odbyła się 2 grudnia 2014 roku. Gościliśmy w szkole zarówno przedstawicieli świata nauki: prodziekana Wydziału Filologiczno - Historycznego Akademii Jana Długosza w Częstochowie drPrzemysława Sznurkowskiego, profesora nauk historycznychJerzego Mizgalskiego, jak i władz samorządowych: wicestarostę Powiatu Pajęczańskiego p.Mariusza Mielczarkaoraz Naczelnika Wydziału Edukacji p.Marię Straus. Otwarcie wystawy uświetnił wykład profesoraJerzego Mizgalskiegoz Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Profesor przedstawił sytuację Żydów na ziemiach polskich, ich kulturę – nie bez powodu nazywaną „kulturą Księgi” oraz przyczyny, dla których Żydzi stali ofiarami Holocaustu. Ten niezwykle intrygujący temat zgromadził na sali gimnastycznej prawdziwe tłumy młodzieży. Profesor podzielił się z uczniami swoją ogromną wiedzą na temat kultury oraz wychowania młodych Żydów przed wybuchem II wojny światowej. Podczas swojego wykładu przybliżył naszym uczniom temat pochodzeniu Żydów, omówił mechanizmy Holocaustu, jego przyczynę oraz postawy Żydów wobec eksterminacji profesor Mizgalski objaśnił także poszczególne elementy wystawy, co spotkało się z dużym zainteresowaniem uczniów.

001

002

003

004

005

006

styczeń 2016

27 stycznia, w rocznicę wyzwolenia obozu Auschwitz,obchodzony jest Dzień Pamięci o Ofiarach Holocaustu. My uczciliśmy ten dzień przywołaniem pamięci o losach żydowskich rodzin Czarnylas, Goldman, Weiss. To nazwiska mieszkańców Pajęczna – jednych spośród 2 tys. osób pochodzenia żydowskiego, które zamieszkiwały przed wojną Pajęczno i okolice.

Opowieść o Sarze Czarnylas, jej rodzicach i dziadkach , o Jerzym Goldmanie, mężu Sary poznaliśmy z bezpośredniej relacji ich syna –Alona Goldmana, który już po raz kolejny odwiedził naszą szkołę. Alon czuje się blisko związany z Polin (Polską) mimo że urodził się w Izraelu. Opowiadał uczniom o losach jego wielkiej, licznej rodziny, z której wojnę przeżyło zaledwie kilka osób. Jeden z uczniów spytał go, czy czuje nienawiść? Alon odpowiedział, że nie czuje nienawiści, ale wie, że trzeba pamiętać o tym co się stało, żeby nie zapomnieć o milionach ofiar. Ale życie toczy się dalej i szkoda go na tak niszczące uczucia jak nienawiść.

Uczniowie usłyszeli o pajęczańskim getcie (dziś to teren między ulicami: Kilińskiego, Częstochowska, Kopernika, Świerczewskiego), w którym izolowano około 1000 Żydów z Pajęczna i okolicznych miejscowości takich jak Działoszyn, Biała, Rząśnia, Patrzyków i innych. Stąd wywożono ich do obozów zagłady najczęściej w Chełmie i Treblince. Za opuszczenie getta groziła kara śmierci, mimo to ludzie wychodzili w poszukiwaniu żywności. Niektórzy przypłacili to życiem. W latach 1941-1943 przez pajęczańskie getto przeszło około 3000 tysięcy Żydów. Nie ma dokładnych danych co do liczby osób, które zginęły w getcie. Być może było to kilkadziesiąt osób. Prawdziwą katastrofą dla ludności żydowskiej była likwidacja getta, stąd ich droga prowadziła do obozów zagłady. Tylko kilku z pajęczańskich Żydów zdołało przetrwać do końca wojny żyjąc w obozach zagłady lub w ukryciu…

Alon Goldman pokazywał fotografie z miejsc zagłady, podkreślał jak ważna jest pamięć o tych, którzy zginęli. Aby tę pamięć zachować, on wraz z innymi ocalonymi i ich potomkami, tworzy w CzęstochowieMuzeum Żydów Częstochowskich, miejsce nowoczesne i multimedialne. Zapewne i uczniowie naszej szkoły kiedyś je odwiedzą . Być może w przyszłości stanie się to inspiracją do stworzenia miejsca pamięci o pajęczańskich Żydach. Gościem na spotkaniu był panJan Charciarekprezes Stowarzyszenia Gruntów Tabelowych, które wspiera działania dążące do upamiętnienia pajęczańskich Żydów – ofiar Zagłady.

Młodzież uczestniczy z wielkim zaangażowaniem w projektach przywracających pamięć o polsko-żydowskiej historii naszego miasteczka („Zachować Pamięć”, „Szkoła Dialogu”). Projekty te koordynują nauczyciele historii: p.Ewa Mostowska p.A.Klimczak, p.K.Pachoraz wicedyrektorBożena Szczerkowska. Spotkanie z Alonem Goldmanem wywołało żywe reakcje młodych ludzi. Wielu z nich czuło potrzebę pogłębienia tematu podczas lekcji historii i języka polskiego. Tematyka związana z Holocaustem jest trudna, bolesna, ale i niezwykle ważna, bo dotyka spraw uniwersalnych, a nasz stosunek do niej może być miarą naszego człowieczeństwa.

sp0